Mensen overlijden meestal op ‘natuurlijke’ wijze, bijvoorbeeld door ziekte of ouderdom. We spreken van een niet-natuurlijke dood als er sprake is van een ongeval, moord, zelfdoding (suïcide) of een levenseinde in eigen regie (artseneuthanasie of zelfeuthanasie).
In Nederland is het onder bepaalde voorwaarden mogelijk om zelf invloed uit te oefenen op het moment van uw overlijden en voor euthanasie te kiezen. Dit vraagt om zorgvuldig overleg en afstemming met anderen.
Keuzes voor een zelfgekozen levenseinde met hulp of medewerking van een arts:
*Bij palliatieve sedatie wordt u door middel van medicijnen in een toestand van verminderd bewustzijn gebracht, waardoor u minder pijn en ongemak ervaart. Dit wordt gezien als een puur medische handeling. U overlijdt aan de onderliggende ziekte. Uw toestand moet voor deze behandeling aan bepaalde eisen voldoen. Een arts beslist of u daarvoor in aanmerking komt.
Iemand die zelfstandig en onafhankelijk van een arts het moment van overlijden willen bepalen, heeft de volgende alternatieven:
Wanneer deze keuzes weloverwogen, zorgvuldig voorbereid en met aandacht voor de omgeving worden uitgevoerd, noemen we dit zelfeuthanasie. Dit begrip verwijst naar een zelf beschikt en humaan levenseinde, rekening houdend en bij voorkeur in overleg met naasten. Naasten mogen aanwezig zijn bij zelfeuthanasie, zolang zij geen enkele vorm van hulp bieden of instructies geven.
Zelfdoding of suïcide heeft een heel ander karakter dan zelfeuthanasie. Het gebeurt vaak impulsief, wordt altijd in eenzaamheid voorbereid en uitgevoerd, is niet humaan en vaak verminkend. Het brengt veel schade en verdriet met zich mee en wordt als diep ingrijpend ervaren. Niet alleen door nabestaanden, maar ook door toevallig betrokkenen, zoals voorbijgangers of een treinmachinist.
De Wet Geneeskundige Behandelovereenkomst (WGBO) maakt het u mogelijk om behandelingen en medicijnen te weigeren. Gebruik maken van de WGBO is een recht dat u als burger hebt.
Het is belangrijk om te weten dat in noodsituaties, hulpverleners van 112 en politie vaak verplicht zijn om reanimatiepogingen te doen, ongeacht de wensen van de persoon die het betreft, of de aanwezigheid van een niet-reanimatieverklaring of -penning.
Vraagt u om euthanasie dan doet u een beroep op de Wet Toetsing Levensbeëindiging (WTL). Euthanasie is niet iets waar u recht op hebt. Het is een verzoek waaraan een arts onder bepaalde voorwaarden kan voldoen.
De belangrijkste voorwaarden zijn:
Als u aan die voorwaarden voldoet, dan kan een arts besluiten om u euthanasie te verlenen.
Uw aandoening hoeft niet levensbedreigend te zijn om voor euthanasie in aanmerking te komen en er hoeft geen sprake te zijn van een beperkte levensverwachting. De WTL geldt ook voor mensen die lijden aan een zogenaamde ‘stapeling van ouderdomsklachten’. Dit zijn lichamelijke en mentale klachten en beperkingen waarmee het ouder worden gepaard gaat. Deze klachten hoeven afzonderlijk niet ernstig te zijn, maar als de combinatie maakt dat u steeds meer lijdt aan het leven, dan kan dat een grond zijn voor een arts om een euthanasieverzoek in te willigen.
Ook dementerenden kunnen voor artseneuthanasie in aanmerking komen. Iemand moet dan, terwijl hij nog wilsbekwaam was, zijn wensen hebben vastgelegd in een duidelijke, concrete wilsverklaring, en deze grondig hebben besproken met de huisarts. Want, hoewel een volwaardige schriftelijke euthanasieverklaring juridisch ook van toepassing is als iemand niet meer wilsbekwaam is, is het voor artsen vaak een te hoge drempel om de wilsverklaring dan toch uit te voeren.
Een ‘voltooid leven’ of een leven dat ‘lang genoeg heeft geduurd’, zijn geen reden voor euthanasie.
Wilt u zelf uw leven beëindigen, zonder hulp van een arts, dan mag dat van de Nederlandse wet. U mag hier echter niet bij geholpen worden. Hulp bij zelfdoding is verboden (artikel 294 van het Wetboek van Strafrecht). Uw naasten moeten rekening houden met de beperkingen van dit verbod, wat onzekerheid met zich kan meebrengen. Onze consulenten kunnen u en uw naasten goed informeren over wat wel en wat niet mag.
Stichting de Einder doet samen met andere organisaties haar best dit artikel uit het Wetboek van Strafrecht te krijgen.
Wanneer u besluit tot stoppen met eten en drinken, dan mag u wel geholpen worden. De huisarts biedt begeleiding en schakelt zorg in. STED geldt als een natuurlijk overlijden en hulp bij de uitvoering valt dus niet onder het strafrecht.
De Einder wordt benaderd met zowel vragen over euthanasie volgens de euthanasiewet (artseneuthanasie) als met vragen van mensen die overwegen de beëindiging van hun leven in eigen hand te nemen (zelfeuthanasie).
Wilt u meer informatie over de mogelijkheden van artseneuthanasie, dan kunt u ons per mail bereiken via begeleiding@deeinder.nl. Onze wilsverklaring vindt u hier. Ook de NVVE (Nederlandse Vereniging voor vrijwillige Euthanasie) verstrekt hierover informatie.
Verdere informatie is terug te vinden in de EuthanasieCode 2022 en De rol van de arts bij euthanasie.